Seandálaíocht Phobail

 
Tá seandálaíocht faoi dhaoine san am atá caite, agus baineann an pobal faoi dhaoine sa lá atá inniu ann. Baineann seandálaíocht an Chomhphobail le daoine a nascadh lena n-am atá thart ar bhealach uathúil agus comhoibríoch.

 

Níl aon sainmhíniú amháin ar an téarma ‘an tSeandálaíocht Phobail’ agus is féidir a chuimsiú leis: suirbhéireachtaí foirgnimh, suirbhéireacht gheoifisiceacha, suirbhéireacht tírdhreacha agus thopagrafacha; an béaloideas agus tionscadail bunaithe ar scoileanna; athchóiriú reilige; taighde cartlainne; conairí oidhreachta agus comharthaí oidhreachta; tionscadail eolaíochta don saoránach, scoileanna páirce agus campaí samhraidh, chomh maith le tochailt seandálaíochta. Meitheal atá i gceist, dá bharr sin, leis an tseandálaíocht phobail, meitheal lena nglacann daoine den phobal páirt i dteannta le seandálaithe gairmiúla. Tá sé tábhachtach tabhairt do d’aire gur gá ceadúnas a bheith agat a eisíonn Seirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta (ach amháin má tá teidlíocht agat ceann a fháil) chun tochailt seandálaíochta nó suirbhéireacht gheoifisiceach a dhéanamh, nó chun brathadóir miotail a úsáid. 

Le blianta beaga anuas tá sé léirithe ag Comhairle Contae Fhine Gall go bhfuil tuiscint ann ar cé chomh luachmhar is atá an tseandálaíocht phobail agus tá roinnt mhaith tacaíocht tugtha aici do thionscnaimh éagsúla seandálaíochta pobail i bhFine Gall in éineacht leis an gComhairle Oidhreachta. A bhuí leis sin, tá na céadta daoine tar éis fáil amach go bhfuil dúil acu cuidiú i dtochailt, scileanna nua a fhoghlaim i gcuideachta seandálaithe gairmiúla, agus páirt ghníomhach a bheith acu leis na láithreáin seandálaíochta agus séadchomharthaí ina ndúiche féin. Is féidir leanúint na tionscadail atá á gcur ar siúl ar leathanach Facebook Oidhreachta Cultúrtha agus Seandálaíochta Pobail Fhine Gall   https://www.facebook.com/fingalculturalheritage/

 

 

Community Archaeology Geophysical Survey

Le blianta beaga anuas tá sé léirithe ag Comhairle Contae Fhine Gall go bhfuil tuiscint ann ar cé chomh luachmhar is atá an tseandálaíocht phobail agus tá roinnt mhaith tacaíocht tugtha aici do thionscnaimh éagsúla seandálaíochta pobail i bhFine Gall in éineacht leis an gComhairle Oidhreachta. A bhuí leis sin, tá na céadta daoine tar éis fáil amach go bhfuil dúil acu cuidiú i dtochailt, scileanna nua a fhoghlaim i gcuideachta seandálaithe gairmiúla, agus páirt ghníomhach a bheith acu leis na láithreáin seandálaíochta agus séadchomharthaí ina ndúiche féin. Is féidir leanúint na tionscadail atá á gcur ar siúl ar leathanach Facebook Oidhreachta Cultúrtha agus Seandálaíochta Pobail Fhine Gall   https://www.facebook.com/fingalculturalheritage/

  Alt as Archaeology Ireland ar an tSeandalaíocht Phobail

Straitéis um Sheandálaíocht Phobail Fhine Gall

Tá Comhairle Contae Fhine Gall ag cur straitéis le chéile don tSeandálaíocht Phobail i bhFine Gall agus táimid ag brath oraibh chun na críche sin. Is gléas luachmhar é an tseandálaíocht phobail chun muintir na háite agus turasóirí araon a chur ar smaoineamh faoi cad é go díreach faoin dúiche seo againne atá suaithinseach. Le do thoil, cuidigh linn trí dhá nóiméad a thógáil chun an fhoirm atá nasctha ag seo a líonadh https://www.surveymonkey.com/r/L2Z9HZV

Is é an 30 Meán Fómhair 2018 an spriocdháta.

Caisleáin Shoird: Tochailt tríd an Stair, 2015-2017

Community Archaeology Swords Castle

Tugadh faoi trí shéasúr de thochailt chun iarracht a dhéanamh an tsraith de ‘bhearnaí feasa’ atá aitheanta i bPlean Caomhnuithe Chaisleán Shoird, 2014(nasc) a líonadh. Cé gurb é an pálás ardeaspaig is fearr atá fós ann i mBaile Átha Cliath agus gur lárionad riaracháin tábhachtach a bhí ann, níl ach taifid stairiúla theoranta maidir leis. De bharr na tochailtí, táthar tar éis a dheimhniú go raibh adhlactaí ann sa 10ú agus sa t-11ú haois - sular tógadh Caisleán Shoird; ballaí nach raibh eolas againn fúthu roimhe seo, agus táthar tar éis áitheanna a nochtadh; táthar tar éis poill stórála agus limistéir ina mbaintí na putóga as éisc a aimsiú agus chomh maith leis sin uile táthar tar éis ceann de na cluichreáin timpeallachta is mó lasmuigh de Bhaile Átha Cliath na Meánaoise a bhailiú. Chun féachaint siar ar cad a tharla le linn na tochailte, féach ar https://www.facebook.com/SwordsCastleDiggingHistory/.  Tá anailís iar-thocailte á déanamh ann faoi láthair agus foilseofar na torthaí de sin in 2019. Tá na réamhthuarascála ar fáil anseo:

Tochailt trí Stair Chaisleán Shoird Séasúr 1

Tochailt trí Stair Chaisleán Shoird Séasúr 2

Tochailt trí Stair Chaisleán Shoird Séasúr 3

Caisleáin Shoird, caisleán a bhfuil duaiseanna bronnta air: Leis an tionscadal ‘Tochailt tríd an Stair’ cuimsítear gnéithe eile dála Archaeofest Shoird in 2015; Caisleán Shoird: An Caisleán i mo dhúiche féin, taispeántas grianghrafadóireachta a chuir an t-ealaíontóir Andrew Carson le chéile é agus dhá phíosa de scannánaíocht, a rinne Andrew Carson iad chomh maith; Memories [nó Cuimhní] (nasc https://www.youtube.com/watch?v=Rnyz5ioOWmU) inar cuireadh agallamh faoi na cuimhnithe atá acu de Chaisleán Shoird  agus píosa gaolta leis sin, Participation [nó Rannpháirtiocht] (nasc https://www.youtube.com/watch?v=1id9diAgPlM) a bhain úsáid as scannánaíocht a bhí déanta den tochailt, agus agallaimh a bhí déanta le daoine a ghlac páirt leis an tionscadal agus daoine a bhí taobh thiar de, leis. In 2017 choimisiúnaigh Oifig Ealaíon Fhine Gall ealaíontóirí chun ciall a bhaint as torthaí d’anailís a rinneadh ar na síolta agus ar na plandaí a aimsíodh sa tochailt mar chuid den tionscadal ‘All Bread is Made of Wood’ [nó ‘Déanta as Adhmad atá an tArán Uile’].

Alt as Archaeology Ireland ar Thochailt trí Stair Chaisleán Shoird

An Tochailt Mhór i gCaisleán Bhrí Mhór, 2017

Community Archaeology Bremore Castle

Cuireadh An Tochailt Mhór i gCaisleán Bhrí Mhór, 2017 i gcrích chun seans a thabhairt do mhuintir na háite ceangail a chruthú eatarthu agus Caisleán Bhrí Mhór le linn do na hoibreacha athchóirithe a bheith ar siúl. Sa mheánaois bhí Brí Mhór ceangailte leis an teaghlach Angla-Normannach mór le rá sin, muintir Barnewell. Fuair Reginald de Barnewall tailte i mBrí Mhór sa luath-cheathrú haois déag agus faoi dheireadh na haoise sin rinneadh tagairt do mhuintir Barnewell mar Thiarnaí Bhrí Mhór, Bhaile an Ridire agus Bhaile Brigín. Tá fianaise ann sa taifead stairiúil go ndearnadh ionsaí ar Chaisleán Bhrí Mhór le linn Chogaí na Comhdhála sna 1640í; gur atógadh é sna luath 1660í, is dóichí, agus gur éiríodh as é a bheith mar phríomháit chónaithe an teaghlaigh faoi na luath 1770í. Chuidigh beagnach céad deonach linn, a bhí idir 18 agus 90 bliain d’aois, chun díog nach raibh eolas againn air go dtí sin in aice leis an mballa deisceartach de Chaisleán Bhrí Mhór, atá fós ann, chomh maith le clós a raibh lár miotalaithe ann ón seachtú haois déag a lean achar iomlán an suíomh ina bhfuil an garraí daingean sa lá atá inniu ann, chomh maith le conairí ó Aois Victeoiria.

  Réamhthuarascáil i leith Caisleán Bhrí Mhór

Ag Tochailt suas Droim Meánach, 2018

Community Archaeology Drumanagh

Láithreán seandálaíochta atá tábhachtach ar bhonn náisiúnta is ea dún ceann tíre Dhroim Meánach agus tá suntasacht ar bhonn idirnáisiúnta ag baint leis i ngeall leis an ngaol a bhí ann idir Éirinn agus an domhan Rómhánach. Is é Ag Tochailt Droim Meánach an chéad tochailt eolaíoch a rinneadh riamh ar an láithreán. Bhí an tochailt dírithe ar Bhóthar Martello, a tógadh sa naoú haois déag é agus an tionchar a bhí aige sin ar na scaireanna atá thíos faoi. Den chuid is mó, bhain an fhianaise agus na haimsithe leis an tréimhse sin ach bhí noid ann de cad a bhí ann roimhe sin, mar shampla aimsíodh dhá chíor mhaisithe chosfhada a théann siar go dtí an Iarannaois. Tá an anailís iar-thocailte ag leanúint ar aghaidh.

Réamhthuarascáil i leith Droim Meánach

Cé a théann leis an tseandálaíocht phobail?

Community Archaeology Volunteers

Go bunúsach, gach uile ghné de dhuine. Bhí na daoine a ghlac páirt idir 18 agus 90 bliain d’aois agus bhí daoine de mhuintir na háite ina measc, chomh maith le daoine ó mhórcheantar Fhine Gall; daoine ar thaistil ó chríocha éagsúla den tír; turasóirí; daoine ó phobail nua sa tír; grúpaí teaghlaigh; baill foirne de chuid Chomhairle Contae Fhine Gall; comhaltaí de chumainn seandálaíochta pobail eile, daoine a bhfuil gairm oidhreachta acu agus mic léinn chomh maith. Más rud é go bhfuil smaoineamh do thionscadal agat, nó más rud é go bhfuil tacaíocht de dhíth ar an ngrúpa pobail lena bhfuil tú ag glacadh páirt, téigh i dteagmháil le Seandálaí Pobail Fhine Gall, mura miste leat.

Treoirleabhar um Uchtú Shéadchomhartha 

https://www.heritagecouncil.ie/content/files/Guidance_for_community_archaeology_projects.pdf

An Seandálaí Pobail

Tá an Seandálaí Pobail fostaithe sa Rannóg Pleanála Straitéisí agus Bonneagair agus bíonn a chuid ndualgas bainteach le ceisteanna a thagann chun cinn in oifigí i ngach cearn den Chomhairle, chun sainchomhairle agus treoir a chur ar fáil maidir le ceisteanna seandálaíochta. Cuimsítear mar cheann de phríomhfheidhmeanna an tSeandálaí Phobail an pobal a chur i dteagmháil leis an ábhar iontach seandálaíochta atá le haimsiú i bhFine Gall. Chun na críche sin, caithfidh tionscadail seandálaíochta atá láraithe ar an bpobal a dhearadh agus a chur i gcrích, leithéidí Tochailt trí Stair Chaisleán Shoird, An Tochailt Mhór i gCaisleán Bhrí Mhór agus Ag Tochailt Droim Meánach. Is tosaíocht dúinn tacaíocht agus comhairle a chur ar fáil do ghrúpaí sa dúiche a bhfuil suim acu sa tseandálaíocht agus sa stair, ar bhonn an duine aonair agus trí sheimineáir agus laethanta eolais a eagrú chomh maith. Tá an Seandálaí Pobail freagrach as torthaí na dtionscadal seandálaíochta pobail a chur ar fáil agus as dul i ngleic le grúpaí nua trí chumarsáid a bhfuil fáil uirthi i bhfoilseacháin, i dtáirgí turasóireachta oidhreachtbhunaithe, i dtaispeántais phoiblí agus sna meáin shóisialta. 

Teagmháil: Christine Baker, Seandálaí Pobail

Tel:  01 8905691

Ríomhphost: christine.baker@fingal.ie